Bijbel in Gewone Taal (BGT)
24

Spreuken over wijsheid

241Wees niet jaloers op slechte mensen,

en sluit geen vriendschap met hen.

2Want ze maken altijd slechte plannen,

en ze praten alleen maar over geweld.

3Alleen met wijsheid kun je een huis bouwen,

alleen met inzicht maak je het stevig,

4alleen door kennis krijg je kamers vol prachtige spullen.

5Alleen door wijsheid krijg je kracht,

alleen door inzicht word je sterk,

6alleen door veel overleg kun je een oorlog winnen.

Spreuken over slechte mensen

7Dwaze mensen zullen nooit wijs worden.

Ze kunnen niet meepraten als wijze mensen overleggen.

8Iemand die altijd slechte plannen maakt,

is een dwaas en een ruziezoeker.

9Hij wordt door iedereen gehaat,

omdat hij kwaad doet en anderen belachelijk maakt.

Spreuken over goed gedrag

10Pas als je in moeilijkheden bent,

wordt duidelijk hoe sterk je bent.

11Red onschuldige mensen die ter dood veroordeeld zijn,

doe je uiterste best om hun leven te redden.

12Zeg later niet: ‘Ik wist het niet.’

Want de Heer kent alle mensen,

hij weet of je de waarheid spreekt.

Hij beloont je als je goed doet,

maar hij straft je als je kwaad doet.

13Luister goed!

Eet honing, want dat is lekker en gezond.

14Net zoals honing goed is voor je lichaam,

zo is wijsheid goed voor je leven.

Want wijsheid geeft je een toekomst,

door wijsheid zul je lang leven.

15Je mag het huis van goede mensen niet aanvallen,

je mag hun woning niet verwoesten.

Als je dat wel doet, ben je slecht.

16Met slechte mensen loopt het verkeerd af,

ze sterven door hun eigen kwaad.

Goede mensen maken wel fouten,

maar het komt altijd weer goed.

Spreuken over het omgaan met anderen

17Wees niet blij als het slecht gaat met je vijanden,

juich niet als ze sterven.

18Want dan wordt de Heer kwaad op jou,

in plaats van op je vijanden.

19Wees niet jaloers op slechte mensen,

wees niet jaloers op mensen die kwaad doen.

20Want de Heer zal hen straffen.

Ze hebben geen toekomst, ze zullen sterven.

21Luister goed!

Heb altijd eerbied voor de Heer en voor de koning.

Ga niet om met mensen die zich tegen hen verzetten.

22Want een grote ramp zal die mensen treffen,

en plotseling zullen ze sterven.

Nog meer wijze spreuken

23Ook de volgende spreuken zijn verzameld door wijze mensen.

Spreuken over eerlijkheid

Je moet altijd een eerlijk oordeel geven in een rechtszaak.

24Dus je mag iemand die schuldig is, niet vrijspreken.

Anders zal iedereen woedend zijn,

iedereen zal je kwaad toewensen.

25Maar als je schuldige mensen veroordeelt,

zal het goed met je gaan en zul je gelukkig worden.

26Een eerlijk antwoord is fijn,

net zo fijn als de kus van een vriend.

27Doe eerst je werk op de akker,

zorg ervoor dat daar alles klaar is.

En bouw pas daarna je huis.

28Vertel bij de rechter geen leugens over een ander,

want je mag niet liegen.

29Denk niet: Die ander heeft mij slecht behandeld,

ik zal hem ook slecht behandelen.

Wees niet lui

30Ik liep eens langs de akkers van een luilak. 31Overal groeide onkruid, overal zag ik doornstruiken. En de muren die de akkers moesten beschermen, waren ingestort.

32Ik zag het, en dacht er goed over na. Toen begreep ik dat het slecht is om lui te zijn. 33Want een luilak zegt steeds: ‘Nog heel even! Ik wil nog even mijn ogen dichthouden, ik wil nog even in bed blijven liggen.’

34Maar hij moet oppassen! Er komt een dag dat hij niets meer te eten heeft. Dan is hij plotseling arm.

25

Nog meer spreuken van Salomo

251Hier volgen nog meer spreuken van koning Salomo. Ze zijn verzameld door de dienaren van Hizkia, de koning van Juda.

Spreuken over de koning

2Je moet God eren omdat hij dingen verborgen houdt,

en je moet de koning eren omdat hij dingen bekendmaakt.

3Drie dingen zijn nooit helemaal te begrijpen:

hoe hoog de hemel is,

hoe diep het land van de dood is,

en wat de koning in zijn hart denkt.

4Een smid kan pas een mooie vaas van zilver maken,

als hij het zilver eerst zuiver gemaakt heeft.

5Net zo kan een koning pas goed en eerlijk heersen,

als hij eerst de slechte mensen uit zijn volk weggestuurd heeft.

6Wees bescheiden als je bij de koning bent,

ga niet op de plaats van belangrijke mensen zitten.

7Want het is beter dat de koning je naar voren haalt,

dan dat hij je van je plaats wegstuurt.

Spreuken over rechtszaken

Als je denkt dat iemand een misdaad gepleegd heeft,

8ga dan niet te snel naar de rechter.

Want stel dat die persoon het niet gedaan heeft,

dan zal hij jou belachelijk maken.

9Als je tegen iemand een rechtszaak begint,

vertel dan geen geheimen over hem aan anderen.

10Want als mensen merken dat je roddelt,

zullen ze geen respect meer voor je hebben.

Spreuken over goede woorden

11De juiste woorden op het juiste moment zijn prachtig,

net als gouden appels op een zilveren schaal.

12Een goed advies is heel waardevol,

net als een mooie ring van zuiver goud.

13Een betrouwbare boodschapper maakt zijn baas blij,

net zoals ijskoud water op een warme dag mensen blij maakt.

14Het is vervelend als mensen dingen beloven, maar ze niet doen,

net zo vervelend als regenwolken die geen regen brengen.

15Met geduld kun je zelfs een heerser overtuigen,

met vriendelijke woorden maak je zelfs een vijand kalm.

Spreuken over wat goed voor je is

16Eet niet te veel lekkere dingen.

Anders word je misselijk en moet je overgeven.

17Ga niet elke dag op bezoek bij een vriend,

want als hij je te vaak ziet, krijgt hij een hekel aan je.

18Het is slecht om iemand vals te beschuldigen.

Dat is even erg als wanneer je hem aanvalt met wapens.

Spreuken met vergelijkingen

19Vertrouw niet op slechte mensen als je in moeilijkheden bent.

Dat is net zo dom als proberen te eten zonder tanden,

of als lopen met een gebroken voet.

20Zing geen vrolijke liedjes voor iemand die verdrietig is.

Dat is net zo gemeen als iemands jas afpakken in de winter,

of als azijn gieten in een open wond.

21Als je vijand honger heeft, geef hem dan te eten,

en als hij dorst heeft, geef hem dan te drinken.

22Want zo laat je hem zien dat hij straf verdient,

en jij zult beloond worden door de Heer.

23Storm uit het noorden zorgt voor harde regen,

net zoals roddels zorgen voor boze blikken.

24Je kunt beter op een hoekje van het dak wonen,

dan in een huis met een vrouw die ruzie zoekt.

25Een goed bericht uit een ver land is altijd fijn,

net zoals koud water voor iemand die dorst heeft.

26Goede mensen die zich laten verleiden door slechte mensen,

zijn net zo waardeloos als een bron met vies of giftig water.

27Het is niet goed om steeds waardering te zoeken,

net zoals het niet goed is om veel lekkere dingen te eten.

28Iemand die snel kwaad is, wordt makkelijk aangevallen,

net als een stad met slechte muren.

26

Nog meer spreuken met vergelijkingen

261Dwaze mensen horen niet geëerd te worden,

net zoals het niet hoort te sneeuwen in de zomer,

en niet hoort te regenen tijdens de oogst.

2Als iemand die onschuldig is, vervloekt wordt,

verdwijnt die vervloeking snel,

net zoals een mus snel wegvliegt,

en een zwaluw hoog aan de hemel verdwijnt.

3Dwaze mensen hebben straf nodig,

net zoals paarden teugels nodig hebben,

en ezels een zweep.

Spreuken over dwaze mensen

4Geef dwaze mensen geen dom antwoord,

want dan word je net zo dom als zij.

5Maar geef ze ook geen slim antwoord,

anders gaan ze denken dat ze wijs zijn.

6Als je een dwaas gebruikt als boodschapper,

doe je jezelf veel kwaad.

Het is alsof je je eigen voeten afhakt.

7Mensen zonder verstand kunnen geen wijze dingen zeggen,

net zoals mensen zonder benen niet kunnen lopen.

8Het is dom om dwaze mensen te bewonderen,

net zoals het dom is om een pijl vast te maken aan een boog.

9Niemand merkt het als een dwaas wijze woorden spreekt,

net zoals een dronken man niets merkt van een doorn in zijn hand.

10Het is dom om dwaze mensen voor je te laten werken,

of om iemand die je niet kent, in dienst te nemen,

net zoals het dom is om te schieten zonder te richten.

11Dwaze mensen doen steeds opnieuw domme dingen.

Ze lijken op honden die teruggaan naar hun eigen braaksel.

12Er is meer hoop voor dwaze mensen,

dan voor mensen die zichzelf heel wijs vinden.

Spreuken over luie mensen

13Luie mensen bedenken van alles om niet te hoeven werken.

Ze zeggen bijvoorbeeld: ‘Het is te gevaarlijk op straat!’

14Luie mensen zitten vast aan hun bed,

net zoals deuren vastzitten aan de deurpost.

15Luie mensen scheppen het eten wel uit de pan,

maar ze zijn te lui om het in hun mond te stoppen.

16Luie mensen denken dat ze wijzer zijn dan iedereen.

Spreuken over domheid

17Bemoei je niet met de ruzie van anderen.

Dat is net zo dom als een hond zomaar aan zijn oren trekken.

18-19Het is verkeerd om een vriend te bedriegen

en dan te zeggen: ‘Het was maar een grap.’

Dat is net zo slecht als mensen zomaar vermoorden.

Spreuken over ruziemaken

20Een ruzie houdt op als de ruziezoeker weg is,

net zoals vuur uitgaat als er geen hout meer is.

21Een ruziezoeker laat een ruzie steeds erger worden,

net zoals kolen en hout een vuur harder laten branden.

22Mensen luisteren graag naar roddels,

net zoals ze graag zoete dingen eten.

Spreuken over slechte plannen

23Mooie woorden kunnen slechte gedachten verbergen,

net zoals een laagje zilver een lelijke vaas kan verbergen.

24Mensen kunnen hun haat verbergen met mooie woorden,

maar toch blijven ze anderen bedriegen.

25Dus geloof hun vriendelijke woorden niet,

want in hun hart zijn ze slecht.

26Ook al verbergen ze hun haat nog zo goed,

uiteindelijk blijkt dat ze alleen maar kwaad willen.

27Iemand die een kuil graaft voor een ander, valt er zelf in.

Iemand die een ander met een steen wil verpletteren,

wordt zelf door die steen verpletterd.

28Als je kwaadspreekt over anderen, heb je geen respect voor hen.

Als je hen met mooie woorden verleidt, veroorzaak je ellende.