Artikel

Klaagliederen

Het boek Klaagliederen is een verzameling van vijf liederen. De dichter klaagt en treurt over de verwoesting van Jeruzalem (in het boek vaak Sion genoemd) door de Babyloniërs onder Nebukadnessar in 586 voor Christus.

Titel van het boek

De naam Klaagliederen is een vertaling van de titel threnoi uit de Septuaginta. De naam geeft de aard van het boek goed weer.
De titel in de Hebreeuwse Bijbel is Echa, ‘Ach’, naar het eerste woord van het boek.

Thema’s

In het boek zijn meerdere thema’s te herkennen:

  • De vromen smeken God om te zien in welke ellende zijn volk leeft, maar God antwoordt niet. Mensen die tot God bidden om verlossing, worden belachelijk gemaakt (Klaagliederen 3:61-63).
  • Het klagen en bidden gaat gepaard met zelfonderzoek en de belijdenis van eerdere zonden. Daarin klinken eerdere profetische aanklachten door (zie onder meer Klaagliederen 1:18 en Klaagliederen 4:13).
  • Vroegere zonden, eigen zonden of die van voorouders, kunnen geen rechtvaardiging zijn voor het lijden van onschuldige kinderen (Klaagliederen 2:20-22).
  • Het optreden van de vijand gaat voorbij aan elk gevoel van rechtvaardigheid (Klaagliederen 5:2-13).

Kenmerken

De eerste vier liederen hebben in het Hebreeuws de vorm van een achrostichon , een alfabetisch gedicht. Dat betekent dat de verzen beginnen met de opeenvolgende tweeëntwintig letters van het Hebreeuwse alfabet.
Het eerste, tweede en vierde lied tellen elk tweeëntwintig verzen. Het derde lied heeft zesenzestig verzen, omdat steeds drie versregels beginnen met dezelfde letter uit het Hebreeuwse alfabet. Het vijfde lied is geen acrostichon, maar bevat wel tweeëntwintig verzen.
Het boek als geheel is onmiskenbaar poëtisch. Er komen diverse vormen van parallellisme, rijm en beeldspraak in voor, en ook refreinen ontbreken niet. Kenmerkend in de tekst is het enigszins slepende ritme van de rouwklacht als onderstreping van de vaak klagende, verwijtende toon van de liederen.
Opvallend zijn de stemwisselingen in het boek. Nu eens is een anonieme verteller aan het woord, dan weer klinkt de stem van het door onheil getroffen Sion of van de verslagen bevolking.

Plaats in de Bijbel

In de meeste bijbeluitgaven volgt Klaagliederen op het boek Jeremia.
In de Hebreeuwse Bijbel, de Tanach, is het boek te vinden na Prediker. Als één van de vijf Feestrollen (megilot) maakt het deel uit van de Geschriften (Ketoeviem).
Het boek Klaagliederen wordt traditioneel gelezen op Tisja Beav, de jaarlijkse vasten- en rouwdag waarop men onder meer de verwoesting van de tempel herdenkt.