Bijbel in Gewone Taal (BGT)
8

Je kunt zien of iemand wijs is

81Hoe kun je zien dat iemand wijs is en de dingen kan verklaren? Zijn gezicht straalt en hij kijkt vriendelijk.

Wees gehoorzaam aan de koning

2Wees gehoorzaam aan de koning. Dat heb je aan God beloofd. 3Loop niet te snel bij de koning weg, en verzet je ook niet tegen hem. Want de koning kan doen wat hij wil! 4Als hij iets wil, dan gebeurt het ook. Niemand durft tegen hem te zeggen: ‘Waarom doet u dat?’ 5Als je de koning gehoorzaamt, kom je niet in de problemen.

Iemand die wijs is, weet wat het juiste moment voor iets is. 6Want er is voor alles een geschikte tijd.

Niemand kan in de toekomst kijken

De mensen hebben veel zorgen. 7Niemand weet wat er in de toekomst zal gebeuren. Niemand kan vertellen hoe het dan zal zijn. 8Geen mens kan bepalen hoe lang hij zal leven. Of wanneer hij zal sterven. Niemand kan vluchten voor de dood. En als je in de macht bent van het kwaad, zul je zeker sterven.

9Ik heb dat allemaal gezien, en ik heb nagedacht over alles wat er op aarde gebeurt. Ik heb gezien dat mensen soms hun macht gebruiken om andere mensen kwaad te doen.

Het kwaad wordt niet altijd gestraft

10Ik heb ook gezien hoe slechte mensen een mooie begrafenis kregen. Ze werden vanuit de tempel naar hun graf gedragen. Maar goede mensen werden door iedereen vergeten. Ook dat is moeilijk te begrijpen.

11Vaak duurt het lang voordat iemand gestraft wordt voor een slechte daad. En dan denken de mensen: Het is niet erg om kwaad te doen.

12Een slecht mens kan wel honderd keer iets verkeerds doen en toch een lang leven hebben. Ik weet natuurlijk wel hoe het zou moeten gaan: Dat het goed gaat met iemand die God vereert. Juist omdat hij God vereert. 13En dat het slecht afloopt met een slecht mens. Dat zijn leven niet lang duurt, maar zo snel voorbijgaat als een schaduw. Juist omdat hij God niet wil vereren. 14Maar toch gebeuren er dingen in de wereld die zinloos zijn. Eerlijke mensen krijgen een slecht leven, en slechte mensen krijgen een goed leven. Ik vind dat allemaal zo zinloos!

Geniet van het leven

15Daarom zeg ik: Geniet van het leven! Er is niets beters op de wereld dan eten en drinken en vrolijk zijn. Een mens moet hard werken tijdens het leven dat God hem op deze aarde geeft. Maar als je geniet, dan kun je het leven aan.

Een mens kan niet alles begrijpen

16-17Ik heb mijn uiterste best gedaan om wijs te worden. En om alles te begrijpen wat er op aarde gebeurt. Maar de dingen die God doet, kun je niet begrijpen. Ook al denk je er dag en nacht over na. En ook al geef je jezelf nooit rust. Zelfs een wijs mens kan niet begrijpen wat er op aarde gebeurt, ook al zegt hij van wel.

9

Het leven is maar kort

Ieder mens zal sterven

91Over al die dingen heb ik nagedacht. Ik heb het allemaal onderzocht. Ik zag dat God het leven van eerlijke en wijze mensen bepaalt. Ze weten niet of er liefde of haat in hun leven zal zijn. Het is allebei mogelijk. 2Ze weten alleen dat het met iedereen op dezelfde manier afloopt. Met eerlijke mensen en met slechte mensen. Met mensen die zich houden aan de regels van de tempel, en met mensen die dat niet doen. Met mensen die offers brengen, en met mensen die dat niet doen. Met mensen die goed zijn, en met mensen die slecht zijn. Met mensen die iets aan God beloven, en met mensen die bang zijn om iets te beloven.

3Dat is het treurige van alles wat er op aarde gebeurt: met iedereen loopt het op dezelfde manier af. Treurig is het ook dat de mensen steeds slechte dingen willen doen. Hun hele leven lang bedenken ze domme dingen, en dan gaan ze dood.

Zolang er leven is, is er hoop

4Zolang een mens leeft, is er hoop. Net zoals er voor een levende hond meer hoop is dan voor een dode leeuw. 5Want mensen die leven, weten dat ze zullen sterven. Maar mensen die dood zijn, weten helemaal niets meer. Zij hebben niets meer te verwachten. Niemand denkt meer aan hen. 6Hun liefde, hun haat en hun jaloezie zijn voor altijd verdwenen. Zij doen niet meer mee met alles wat er op aarde gebeurt.

Geniet elke dag van je leven

7Geniet van het leven! Geniet van het brood dat je eet en van de wijn die je drinkt. Dat is wat God graag ziet. 8Draag altijd mooie kleren. En zorg ervoor dat je lekker ruikt.

9Geniet van het leven met de vrouw van wie je houdt. Je leven is zo voorbij. Geniet daarom van elke dag die God je geeft. Dat is het enige wat je hebt in het leven. Verder is het alleen maar werken en werken.

10Als je de kans krijgt om iets te doen, doe het dan zo goed mogelijk. Want straks ben je dood en dan is er niets meer. Niets om over na te denken, niets om te doen. Niets om te leren, niets om wijs van te worden.

De dood komt onverwachts

11Er is me nog iets anders opgevallen in het leven. Het is niet altijd de snelste hardloper die de wedstrijd wint. Het zijn niet altijd de sterkste helden die een oorlog winnen. Wie wijs is, heeft niet altijd genoeg te eten. Wie slim is, wordt niet altijd rijk. Wie verstandig is, wordt niet altijd bewonderd. Iedereen is afhankelijk van wat er toevallig gebeurt.

12Nooit weet een mens zeker wanneer hij zal sterven. De dood komt onverwachts. Vissen en vogels kunnen onverwachts in een net gevangen worden. Zo kunnen ook mensen onverwachts overvallen worden door de dood.

Wijsheid is beter dan macht

13Ik zag nog een voorbeeld van wijsheid in de wereld. Het maakte veel indruk op me. 14Er was eens een kleine stad waar weinig mensen woonden. Een machtige koning begon een oorlog en omsingelde de stad. 15In die stad woonde een arme, maar wijze man. Die man was zo wijs dat hij de stad had kunnen redden. Maar niemand dacht aan die arme man. 16Toen ik dat hoorde, dacht ik: Wijsheid is beter dan macht. Maar de mensen hebben geen waardering voor de wijsheid van een arme man. Niemand luistert naar hem.

17Je kunt beter luisteren naar de rustige woorden van een wijze man dan naar het geschreeuw van iemand die helemaal geen verstand heeft.

18Met wijsheid bereik je meer dan met wapens. Maar één domme daad maakt veel goeds kapot.

10

Wees verstandig

Wie wijs is, kiest de goede weg

101Dure parfum gaat al stinken als er één dode vlieg in zit. En veel wijsheid gaat verloren door één domme daad.

2Wie verstandig is, kiest de goede weg. Maar wie onverstandig is, kiest de verkeerde weg. 3Zo iemand leeft zonder verstand. En iedereen kan zien hoe dom hij is.

Het leven is niet eerlijk

4Als de koning kwaad op je is, loop dan niet weg. Blijf kalm, dan maak je geen fouten.

5Ik heb nog iets treurigs op aarde gezien. Het is een fout die koningen vaak maken. 6Ze geven de beste banen aan domme mensen. En de slechtste banen aan belangrijke en rijke mensen.

7En ik zag nog iets anders. Slaven reden op paarden, alsof zij de baas waren. En de bazen moesten lopen, alsof ze slaven waren.

Denk na voordat je begint

8Wie een kuil graaft, kan zelf in die kuil vallen. Wie een gat in een muur maakt, kan door een slang gebeten worden. 9Wie stenen uit een rots hakt, kan zichzelf pijn doen. Wie hout hakt, kan zichzelf in gevaar brengen.

10Als je bijl bot is, moet je hem scherp maken. Dan hoef je minder kracht te gebruiken. Als je eerst goed nadenkt, heb je meer kans op succes.

11Je kunt met een toverspreuk macht krijgen over een slang. Maar die spreuk helpt je niet als die slang je al gebeten heeft.

Een dwaas houdt nooit zijn mond

12Als een wijs mens iets zegt, dan krijgt hij waardering. Maar als een dwaas iets gaat zeggen, dan brengt hij zichzelf in de problemen. 13Wat hij zegt, is van het begin tot het eind de grootste onzin. 14-15Zo iemand praat maar door. En door al dat gepraat wordt hij moe. Zo moe dat hij niet eens meer de weg naar huis weet.

Geen mens weet wat er in de toekomst gaat gebeuren. Niemand kan je vertellen wat er na je dood zal zijn.

Wijze leiders zijn goed voor een land

16Het gaat slecht met een land als de koning nog maar een kind is. En als de ministers al vroeg in de ochtend aan het feesten zijn. 17Maar een land is gelukkig als de koning uit een goede familie komt. En als de ministers op de juiste tijd gaan feesten en dan niet dronken worden.

18Als iemand te lui is om de balken te repareren, valt het dak naar beneden. Als hij niet aan het werk gaat, blijft het dak lekken.

19Van lekker eten kun je genieten. Een glas wijn geeft plezier in het leven. En geld maakt al die dingen mogelijk.

20Scheld een koning nooit uit, zelfs niet in je gedachten. En scheld rijke mensen ook niet uit, zelfs niet in je slaapkamer. Want misschien hoort een vogel je en vertelt hij je woorden door.