Bijbel in Gewone Taal (BGT)
7

Zoek naar wijsheid

Verdriet maakt je sterk

71Je hebt meer aan waardering van andere mensen dan aan rijkdom.

De dag waarop je sterft, is beter dan de dag waarop je wordt geboren. 2Je kunt beter naar een begrafenis gaan dan naar een feest. Want uiteindelijk gaat ieder mens dood, denk daar goed aan.

3Je kunt beter verdrietig zijn dan vrolijk. Want verdriet maakt je sterker. 4Iemand die wijs is, denkt veel na over de dood. Maar iemand die dwaas is, denkt liever aan vrolijke dingen.

Luister niet naar een dwaas

5Het is goed om te luisteren naar de kritiek van iemand die wijs is. Dat is beter dan te luisteren naar een dwaas die lachend vertelt hoe goed je bent. 6Want het lachen van een dwaas betekent niets, je hebt er niets aan.

7Een wijs mens kan domme dingen doen in ruil voor geld. Iemand die zich laat omkopen, kun je niet langer vertrouwen.

Wijze raad

8Je kunt beter iets afmaken dan aan iets beginnen.

Je kunt beter bescheiden zijn dan trots.

9Je moet je niet te snel ergeren. Vooral dwaze mensen ergeren zich snel.

10Je moet je niet afvragen waarom vroeger alles beter was. Dat is niet erg verstandig.

11Iemand die veel bezit, kan maar het beste ook wijs zijn. Daar hebben alle mensen voordeel van. 12En wijsheid geeft net zo veel bescherming als geld. Maar iemand die wijs is, heeft een beter leven. Dat is het grote voordeel.

Wees blij als het goed met je gaat

13Let eens op alles wat God gemaakt heeft. Recht is recht en krom is krom, niemand kan daar iets aan veranderen. 14Wees blij op de dagen dat het goed met je gaat. Maar bedenk dat God ook de slechte dagen gemaakt heeft. En niemand weet wat er in de toekomst zal gebeuren.

Kies voor het juiste midden

15Ik heb veel gezien in mijn korte bestaan. Ik zag dat een goed mens al jong kan sterven. En een slecht mens kan een lang leven hebben. 16Daarom is het beter om niet al te goed te zijn, en ook niet al te wijs. Want dan zou je jezelf schade doen. 17Maar gedraag je ook niet al te slecht en doe niet al te dom. Want dan zou je te vroeg sterven. 18Kies het juiste midden. Wie eerbied voor God heeft, vindt de juiste middenweg.

Wees verstandig

19Eén wijs mens heeft meer invloed dan de tien machtigste mannen van een stad.

20Er is geen mens op aarde die alleen maar goede dingen doet en nooit een fout maakt. 21Let dus niet op alles wat er om je heen gezegd wordt. Misschien zou je dan horen dat iemand je beledigt. 22En je weet heel goed dat jij zelf ook vaak mensen beledigt.

Echte wijsheid is niet te vinden

23Ik heb geprobeerd om de zin van alles te vinden, en ik was van plan om wijs te worden. Maar dat lukte niet. 24Het leven is moeilijk te begrijpen. Mensen hebben daar niet genoeg verstand voor.

25Ik begon steeds meer over alles na te denken. Ik wilde alles onderzoeken en wijsheid vinden. Ik zocht naar een antwoord op mijn vragen. Ik wilde begrijpen hoe dom slechte mensen zijn. En hoe onverstandig mensen zijn die alleen maar domme dingen doen.

26En toen ontdekte ik iets dat nog erger is dan de dood. Dat is een vrouw die probeert om je in haar macht te krijgen. Ze wil je vangen en vastbinden. Alleen iemand die doet wat God vraagt, kan van haar loskomen. Maar iemand die slechte dingen doet, blijft in haar macht. 27Dat antwoord heb ik gevonden nadat ik over alles nagedacht had.

28Ik heb ook nog andere antwoorden gezocht, maar ik heb ze niet gevonden. Er wordt gezegd: ‘Tussen duizend mensen vond ik er maar één die verstandig was, en dat was geen vrouw.’

29Eigenlijk heb ik maar één antwoord gevonden: God heeft de mensen eerlijk en eenvoudig gemaakt. Maar de mensen maken alles te ingewikkeld.

8

Je kunt zien of iemand wijs is

81Hoe kun je zien dat iemand wijs is en de dingen kan verklaren? Zijn gezicht straalt en hij kijkt vriendelijk.

Wees gehoorzaam aan de koning

2Wees gehoorzaam aan de koning. Dat heb je aan God beloofd. 3Loop niet te snel bij de koning weg, en verzet je ook niet tegen hem. Want de koning kan doen wat hij wil! 4Als hij iets wil, dan gebeurt het ook. Niemand durft tegen hem te zeggen: ‘Waarom doet u dat?’ 5Als je de koning gehoorzaamt, kom je niet in de problemen.

Iemand die wijs is, weet wat het juiste moment voor iets is. 6Want er is voor alles een geschikte tijd.

Niemand kan in de toekomst kijken

De mensen hebben veel zorgen. 7Niemand weet wat er in de toekomst zal gebeuren. Niemand kan vertellen hoe het dan zal zijn. 8Geen mens kan bepalen hoe lang hij zal leven. Of wanneer hij zal sterven. Niemand kan vluchten voor de dood. En als je in de macht bent van het kwaad, zul je zeker sterven.

9Ik heb dat allemaal gezien, en ik heb nagedacht over alles wat er op aarde gebeurt. Ik heb gezien dat mensen soms hun macht gebruiken om andere mensen kwaad te doen.

Het kwaad wordt niet altijd gestraft

10Ik heb ook gezien hoe slechte mensen een mooie begrafenis kregen. Ze werden vanuit de tempel naar hun graf gedragen. Maar goede mensen werden door iedereen vergeten. Ook dat is moeilijk te begrijpen.

11Vaak duurt het lang voordat iemand gestraft wordt voor een slechte daad. En dan denken de mensen: Het is niet erg om kwaad te doen.

12Een slecht mens kan wel honderd keer iets verkeerds doen en toch een lang leven hebben. Ik weet natuurlijk wel hoe het zou moeten gaan: Dat het goed gaat met iemand die God vereert. Juist omdat hij God vereert. 13En dat het slecht afloopt met een slecht mens. Dat zijn leven niet lang duurt, maar zo snel voorbijgaat als een schaduw. Juist omdat hij God niet wil vereren. 14Maar toch gebeuren er dingen in de wereld die zinloos zijn. Eerlijke mensen krijgen een slecht leven, en slechte mensen krijgen een goed leven. Ik vind dat allemaal zo zinloos!

Geniet van het leven

15Daarom zeg ik: Geniet van het leven! Er is niets beters op de wereld dan eten en drinken en vrolijk zijn. Een mens moet hard werken tijdens het leven dat God hem op deze aarde geeft. Maar als je geniet, dan kun je het leven aan.

Een mens kan niet alles begrijpen

16-17Ik heb mijn uiterste best gedaan om wijs te worden. En om alles te begrijpen wat er op aarde gebeurt. Maar de dingen die God doet, kun je niet begrijpen. Ook al denk je er dag en nacht over na. En ook al geef je jezelf nooit rust. Zelfs een wijs mens kan niet begrijpen wat er op aarde gebeurt, ook al zegt hij van wel.

9

Het leven is maar kort

Ieder mens zal sterven

91Over al die dingen heb ik nagedacht. Ik heb het allemaal onderzocht. Ik zag dat God het leven van eerlijke en wijze mensen bepaalt. Ze weten niet of er liefde of haat in hun leven zal zijn. Het is allebei mogelijk. 2Ze weten alleen dat het met iedereen op dezelfde manier afloopt. Met eerlijke mensen en met slechte mensen. Met mensen die zich houden aan de regels van de tempel, en met mensen die dat niet doen. Met mensen die offers brengen, en met mensen die dat niet doen. Met mensen die goed zijn, en met mensen die slecht zijn. Met mensen die iets aan God beloven, en met mensen die bang zijn om iets te beloven.

3Dat is het treurige van alles wat er op aarde gebeurt: met iedereen loopt het op dezelfde manier af. Treurig is het ook dat de mensen steeds slechte dingen willen doen. Hun hele leven lang bedenken ze domme dingen, en dan gaan ze dood.

Zolang er leven is, is er hoop

4Zolang een mens leeft, is er hoop. Net zoals er voor een levende hond meer hoop is dan voor een dode leeuw. 5Want mensen die leven, weten dat ze zullen sterven. Maar mensen die dood zijn, weten helemaal niets meer. Zij hebben niets meer te verwachten. Niemand denkt meer aan hen. 6Hun liefde, hun haat en hun jaloezie zijn voor altijd verdwenen. Zij doen niet meer mee met alles wat er op aarde gebeurt.

Geniet elke dag van je leven

7Geniet van het leven! Geniet van het brood dat je eet en van de wijn die je drinkt. Dat is wat God graag ziet. 8Draag altijd mooie kleren. En zorg ervoor dat je lekker ruikt.

9Geniet van het leven met de vrouw van wie je houdt. Je leven is zo voorbij. Geniet daarom van elke dag die God je geeft. Dat is het enige wat je hebt in het leven. Verder is het alleen maar werken en werken.

10Als je de kans krijgt om iets te doen, doe het dan zo goed mogelijk. Want straks ben je dood en dan is er niets meer. Niets om over na te denken, niets om te doen. Niets om te leren, niets om wijs van te worden.

De dood komt onverwachts

11Er is me nog iets anders opgevallen in het leven. Het is niet altijd de snelste hardloper die de wedstrijd wint. Het zijn niet altijd de sterkste helden die een oorlog winnen. Wie wijs is, heeft niet altijd genoeg te eten. Wie slim is, wordt niet altijd rijk. Wie verstandig is, wordt niet altijd bewonderd. Iedereen is afhankelijk van wat er toevallig gebeurt.

12Nooit weet een mens zeker wanneer hij zal sterven. De dood komt onverwachts. Vissen en vogels kunnen onverwachts in een net gevangen worden. Zo kunnen ook mensen onverwachts overvallen worden door de dood.

Wijsheid is beter dan macht

13Ik zag nog een voorbeeld van wijsheid in de wereld. Het maakte veel indruk op me. 14Er was eens een kleine stad waar weinig mensen woonden. Een machtige koning begon een oorlog en omsingelde de stad. 15In die stad woonde een arme, maar wijze man. Die man was zo wijs dat hij de stad had kunnen redden. Maar niemand dacht aan die arme man. 16Toen ik dat hoorde, dacht ik: Wijsheid is beter dan macht. Maar de mensen hebben geen waardering voor de wijsheid van een arme man. Niemand luistert naar hem.

17Je kunt beter luisteren naar de rustige woorden van een wijze man dan naar het geschreeuw van iemand die helemaal geen verstand heeft.

18Met wijsheid bereik je meer dan met wapens. Maar één domme daad maakt veel goeds kapot.