Hemelvaart: een feest van hoop

Wat vieren we met Hemelvaart? Natuurlijk dat Jezus als de opgestane Heer de aarde verliet en zijn plaats innam bij God. In zekere zin is het de kroon op het paasverhaal. Maar het feest staat voor méér. Hemelvaart is de verbindende schakel tussen Jezus’ opstanding en de eindafloop van deze wereld, die bij God verborgen ligt. Daarom is Hemelvaart vooral een feest van hoop.

We zien dit terug in Handelingen 1. Ik zoom in op vier verzen waar de NBV21 net iets anders heeft dan de NBV uit 2004. Die vier wijzigingen helpen je om de betekenis van Hemelvaart duidelijker voor ogen te krijgen.

1. Jezus leeft!

De eerste verandering is in vers 3. Na de inleiding (vers 1-2) waarin Lucas verwijst naar zijn evangelie waarop dit tweede boek aansluit, ligt de focus op het overtuigende bewijs van Jezus’ opstanding. De NBV21 formuleert het bewust zo dat daar de nadruk op valt. De verschijningen van Jezus staan niet op zichzelf!

NBV

Na zijn lijden en dood heeft hij hun herhaaldelijk bewezen dat hij leefde; gedurende veertig dagen is hij in hun midden verschenen en sprak hij met hen over het koninkrijk van God.

NBV21

Dat Hij leefde heeft Hij hun na zijn lijden en dood herhaaldelijk bewezen door gedurende veertig dagen in hun midden te verschijnen en met hen over het koninkrijk van God te spreken.

2. Samen eten

In vers 4 zie je een paar veranderingen. Met het woord ‘opdracht’ sluit de vertaling directer aan bij vers 2. Dit onderstreept ook dat je vers 4 niet moet loskoppelen van de voorgaande verzen. Dat komt in de NBV21 beter uit, met ‘terwijl’.

NBV

Toen hij eens bij hen was, droeg hij hun op …

NBV21

Terwijl Hij met hen at, gaf Hij hun deze opdracht …

Het Griekse werkwoord in het eerste zinsdeel biedt een interessant vertaalprobleem. Het kan worden afgeleid van ‘samen eten’ (sunalizomai met ‘korte alfa’, letterlijk: ‘samen zout gebruiken’) of van ‘samenkomen’ (sunalizomai met ‘lange alfa’). In het tweede geval zou je in het Grieks echter een meervoud verwachten terwijl hier een enkelvoud staat. Daarom ligt ‘samen eten’ het meest voor de hand. Zie ook de parallel in Handelingen 10:41 (met een ander werkwoord).

Het belangrijke is, dat dit ‘samen eten’ symbool staat voor de innige band tussen Jezus en zijn leerlingen (denk ook aan de laatste maaltijd voor Jezus’ dood, beschreven in de evangeliën). Dit laat zien dat die band blijft bestaan.

3. Getuigen zijn

De derde verandering is in vers 8:

NBV

Maar wanneer de heilige Geest over jullie komt, zullen jullie kracht ontvangen en van mij getuigen …

NBV21

Maar wanneer de heilige Geest over jullie komt, zullen jullie kracht ontvangen om mijn getuigen te zijn …

De omzetting naar een verbale zin (‘en van mij getuigen’) is niet zo gelukkig. Immers: getuigen zijn van Jezus is méér dan over Hem vertellen. De leerlingen moeten namens Hem optreden en zijn aanwezigheid op aarde levend houden. Dankzij de komst van de Geest zullen ze tegen die taak zijn opgewassen.

4. Deze Jezus

In vers 11 staat de vierde verandering:

NBV

Galileeërs, wat staan jullie naar de hemel te kijken? Jezus, die uit jullie midden in de hemel is opgenomen, zal op dezelfde wijze terugkomen als jullie hem naar de hemel hebben zien gaan.

NBV21

Galileeërs, wat staan jullie naar de hemel te kijken? Deze Jezus, die uit jullie midden in de hemel is opgenomen, zal op dezelfde wijze terugkomen als jullie Hem naar de hemel hebben zien gaan.

In het Grieks staat er voor de naam Jezus nog het aanwijzend voornaamwoord houtos, ‘deze Jezus’. Het is passend om dat ook zo te vertalen. Het heeft hier een functie: het verhaal eindigt niet met Jezus’ hemelvaart – zijn optreden zal een vervolg krijgen. Dezelfde persoon die nu is opgenomen in de hemel zal op Gods tijd terugkeren.

Verbindende schakel

Kortom: in de NBV21 zie je beter hoe de gebeurtenissen rond Hemelvaart een verbinding vormen tussen Jezus’ opstanding en zijn wederkomst. We vatten de vier veranderingen hier samen:

  • De verschijningen na zijn opstanding maakten duidelijk aan zijn leerlingen dat Jezus leeft.
  • Het samen eten drukt uit dat de band tussen Jezus en zijn leerlingen blijft, ook nu Hij is opgestaan.
  • De rol van de leerlingen is om getuigen van Jezus te zijn – in spreken én handelen.
  • De hoop is gericht op de hemel: deze Jezus is het door wie God eens de wereld zal vernieuwen.

Als je goed kijkt zie je hoeveel lading er in deze tekst zit. Hemelvaart is geen afscheid, maar een feest van hoop. Getuigen zijn van hoop – dat is de opdracht. Dat doe je door niet je ogen op de hemel te richten, maar je hart.

Matthijs de Jong
Hoofd Vertalen en exegese, Nederlands-Vlaams Bijbelgenootschap

Benieuwd naar nog meer verbeteringen in Handelingen in de NBV21? Lees er hier nog drie!
En hoe werkten neerlandici en bijbelwetenschappers samen aan Handelingen 2? Klik hier voor een kijkje achter de schermen.